Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο, οι περιορισμοί στη διέλευση των φορτίων αργού από τα Στενά του Ορμούζ και το άλμα στις διεθνείς τιμές πετρελαίου μόλις πριν από λίγες ημέρες είχαν οδηγήσει πολλές χώρες σε νέο κύμα αυξήσεων σε βενζίνη, diesel και jet fuel. Το τελευταίο διήμερο το Brent κατέγραψε πτώση στα 91,12 δολάρια δημιουργώντας κλίμα αποσυμπίεσης στην αγορά, ωστόσο, οι τιμές σε Ευρώπη, Ινδία και ΗΠΑ παραμένουν σε υψηλά επίπεδα καθώς το γεωπολιτικό ρίσκο παραμένει ενεργό και τα "απόνερα" των αναταράξεων των προηγούμενων ημερών εξακολουθούν να γράφουν στην αντλία.
Οι Έλληνες καταναλωτές μπορεί να πλήττονται από τις υψηλές τιμές στη βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης (η απλή αμόλυβδη κινείται πάνω από τα 2 ευρώ ανά λίτρο), ωστόσο, υπάρχουν κράτη όπου τα καύσιμα εξακολουθούν να πωλούνται σχεδόν σε συμβολικές τιμές, παρά την κρίση στην Μέση Ανατολή. Αυτό οφείλεται κυρίως στις γενναίες κρατικές επιδοτήσεις και φυσικά στην εγχώρια παραγωγή πετρελαίου.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της GlobalPetrolPrices, η παγκόσμια μέση τιμή βενζίνης διαμορφώνεται στα 1,52 δολάρια ανά λίτρο, ενώ η μέση τιμή του diesel στα 1,58 δολάρια ανά λίτρο.
Η Λιβύη παραμένει η χώρα με τη φθηνότερη βενζίνη στον κόσμο, καθώς η τιμή της διαμορφώνεται μόλις στα 0,024 δολάρια ανά λίτρο. Αυτό σημαίνει ότι η βενζίνη στη χώρα είναι περίπου 63 φορές φθηνότερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Ακολουθεί το Ιράν με 0,029 δολάρια ανά λίτρο, ενώ στη Βενεζουέλα η βενζίνη κινείται επίσης σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, περίπου στα 0,03 έως 0,04 δολάρια ανά λίτρο. Και στις δύο περιπτώσεις οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να επιδοτούν μαζικά τα καύσιμα, παρά τις οικονομικές δυσκολίες και τις διεθνείς κυρώσεις.
Στις υπόλοιπες πετρελαιοπαραγωγές χώρες της περιοχής οι τιμές παραμένουν επίσης πολύ χαμηλές σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Στο Κουβέιτ η βενζίνη κοστίζει 0,340 δολάρια ανά λίτρο, στην Αλγερία 0,354 δολάρια, στην Αίγυπτο 0,452 δολάρια, ενώ στο Κατάρ η τιμή διαμορφώνεται στα 0,576 δολάρια ανά λίτρο. Στη Σαουδική Αραβία η βενζίνη πωλείται προς 0,621 δολάρια ανά λίτρο, δηλαδή σχεδόν στο ένα τρίτο των τιμών που συναντά κανείς σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Αντίστοιχα χαμηλές τιμές καταγράφονται και στο Καζακστάν, όπου η βενζίνη παραμένει κάτω από τα 0,50 δολάρια ανά λίτρο χάρη στην ισχυρή εγχώρια παραγωγή πετρελαίου και τη χαμηλή φορολογία.
Ακόμη μεγαλύτερες οι διαφορές στο diesel
Στο diesel οι αποκλίσεις γίνονται ακόμη πιο ακραίες. Σε χώρες όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν το καύσιμο διατίθεται σε τιμές που προσεγγίζουν την δωρεάν διάθεση, την ώρα που στην Ευρώπη οι μεταφορικές εταιρείες, η βιομηχανία και οι επαγγελματίες πληρώνουν πολλαπλάσια ποσά για το ίδιο προϊόν.
Το παράδοξο είναι ότι αρκετές από τις χώρες με τα φθηνότερα καύσιμα στον κόσμο βρίσκονται είτε υπό καθεστώς κυρώσεων είτε αντιμέτωπες με σοβαρές οικονομικές και γεωπολιτικές προκλήσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι κυβερνήσεις τους συνεχίζουν να επιδοτούν μαζικά τα καύσιμα, θεωρώντας ότι η χαμηλή τιμή της βενζίνης αποτελεί βασικό εργαλείο κοινωνικής πολιτικής και πολιτικής σταθερότητας.
Την ίδια ώρα, στις μεγάλες οικονομίες που εισάγουν πετρέλαιο η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Στην Ινδία οι τιμές των καυσίμων έχουν ήδη δεχθεί πιέσεις τους τελευταίους μήνες, ενώ στην Ευρώπη η υψηλή φορολογία και η εξάρτηση από εισαγόμενες ενεργειακές πρώτες ύλες συνεχίζουν να κρατούν το κόστος σε υψηλά επίπεδα.
Ανάλογες πιέσεις καταγράφονται και στα αεροπορικά καύσιμα, με το jet fuel να παραμένει ακριβό διεθνώς, επηρεάζοντας το λειτουργικό κόστος των αεροπορικών εταιρειών και κατ’ επέκταση τις τιμές των εισιτηρίων.
Το μεγάλο ερώτημα για τις αγορές είναι πόσο θα διατηρηθεί αυτή η τεράστια απόκλιση στις τιμές των καυσίμων. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες που μπορούν να στηρίζουν τους καταναλωτές μέσω επιδοτήσεων και χαμηλής φορολογίας. Από την άλλη, η Ευρώπη και πολλές οικονομίες που εισάγουν εξακολουθούν να πληρώνουν ακριβότερα καύσιμα.
Πίσω από τις εντυπωσιακές διαφορές στις τιμές των καυσίμων κρύβεται και μια σημαντική διάσταση ανταγωνιστικότητας για τις οικονομίες. Χώρες με άφθονα ενεργειακά αποθέματα και τη δημοσιονομική δυνατότητα να επιδοτούν τα καύσιμα προσφέρουν χαμηλότερο κόστος μεταφορών, παραγωγής και εφοδιαστικής αλυσίδας στις επιχειρήσεις τους. Αντίθετα, πολλές εισαγωγικές οικονομίες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, παραμένουν εκτεθειμένες στις διεθνείς διακυμάνσεις και στις φορολογικές επιβαρύνσεις, με τις κυβερνήσεις να έχουν συχνά περιορισμένα περιθώρια παρέμβασης. Το αποτέλεσμα είναι μια παγκόσμια αγορά που εξακολουθεί να κινείται με δύο ταχύτητες, με το ενεργειακό κόστος να αποτελεί ολοένα και πιο κρίσιμο παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα κρατών και επιχειρήσεων.
